روابط کارگر و کارفرما؛ از وظایف و تعهدات تا اخراج و مجازات

کارمند و کارفرما

تعریفی که در قانون کار از کارگر و کارفرما آمده ممکن است تا حدودی با آنچه مردم در ذهن دارند، تفاوت داشته باشد. مطابق با قانون کار، کارگر و کارفرما هر دو دارای وظایف مشخصی هستند که در صورت انجام ندادن تکالیف خود، به طرف مقابل حق شکایت می‌دهد. در این مقاله از قاف سعی داریم به بررسی قوانین حاکم بر روابط میان کارگر و کارفرما، وظایف و مسئولیت هریک از آن‌ها در برابر دیگری بپردازیم. با ما همراه باشید.

کارفرما کیست؟

بر طبق ماده ۳ قانون کار، کارفرما یک شخص حقیقی و یا حقوقی است که کارمند به خواسته وی در مقابل پولی که به عنوان مزد دریافت می‌کند، به انجام کار می‌پردازد. تمامی مدیران و مسئولان و یا تمامی افراد چه حقیقی و چه حقوقی که این امور را بر عهده دارند و یک سری افراد را برای رسیدن به اهداف خود استخدام می‌کنند و در مقابل کاری که آنها انجام می‌دهند، حقوق پرداخت می‌کنند اصطلاحا به آنها کارفرما گفته می‌شود.

کارفرما هم می‌تواند حقیقی و هم می‌تواند حقوقی باشد. طبق قانون کار بین کارفرما و کارمند یا کارگر یکسری روابط خاصی وجود دارد که قانون آن‌ها را مشخص کرده است، کارفرما در مقابل کارگران و کارمندان، دارای وظایفی است.

قوانینی که قانون کار آن‌ها را بر عهده کارفرما گذاشته و تصویب کرده است برای حمایت از کارگران و کارمندان بوده که در ادامه مطلب به بررسی وظایف کارفرما می‌پردازیم.

وظایف کارفرما

  • انتخاب کردن نوع قرارداد با توجه به شرایط مربوط به عقد و قرارداد

    ممکن است قرارداد مدت موقت یا قرارداد کارهای غیر موقت یا قرارداد برای انجام اموری که معین و مشخص هستند، تعیین شود.

  • انجام دادن تعهداتی که در قرارداد ذکر شده است

    کارفرما وظیفه دارد تمامی تعهداتی را که در قرارداد ذکر کرده است عمل کند که یکسری از مفاد قرارداد می‌تواند بر اساس مزایای بیشتر و توافق بین طرفین یعنی کارگر و کارفرما باشد و بقیه موارد نیز بر اساس قانون کار است.

  • رعایت کردن تمامی تکالیف مندرج در فصل دوم قانون کار

    از جمله پرداخت کردن مبلغی که به عنوان پایان کار و مزایای پایان کار معین و در مدتی موقت، پرداختن حق سنوات زمانی که کارگر را اخراج می‌کنند.
    همچنین برگرداندن کارگر بر سر کارش، پرداخت کردن حق او از زمانی که اخراج شده است تا زمانی که به کار برگردانده شده است.
    به علاوه بازگرداندن کارگر به محل کار بعد از اینکه آن شرکت از حالت تعلیق درآمد.

  • رعایت کردن قوانین و مقرراتی که مربوط به شرایط کار است

    شرایط کار بر اساس یک سری از موارد با توجه به حمایت از کارگر گذاشته شده است: مانند شرایط و مقررات کار برای حداقل دستمزد، طبقه بندی کردن مشاغل، حداکثر ساعت قانونی کار، اضافه کاری و پرداخت آن و حمایت از آن، منع کارهای سخت و زیان آور، تعطیلات هفتگی، رعایت شرایط و ویژگی‌هایی که برای کار کردن بانوان وجود دارد، رعایت کردن شرایط در زمان بارداری برای بانوان و مرخصی آن‌ها، ممنوع بودن کار برای افراد زیر ۱۵ سال.

  • رعایت بهداشت و ایمنی در کار

    محل کار و بهداشت ایمنی کارگران بسیار با اهمیت است.

  • ارائه امکانات رفاهی

    قانون کار یک سری تکالیف از قبیل همکاری کردن با تعاونی‌های مسکن، احداث خانه‌های سازمانی، ایجاد محل مناسب برای ادای فریضه نماز، تامین غذای کارگران با شرایط مزبور، ورزش کارگران، تامین وسیله نقلیه در صورت دوری کارگاه و غیره را بر عهده کارفرما گذاشته که برای انجام ندادن بعضی از این کارها مجازات در نظر گرفته است.

  • ارائه گواهی پایان کار توسط کارفرما

    کارفرما وظیفه دارد که بعد از پایان قرارداد کار، به درخواست کارگر، یک گواهی انجام کار به همراه تاریخ زمان شروع و پایان کار و همچنین ذکر کردن مدت زمان کار و مشخص کردن نوع کار به کارگر تحویل دهد. اگرچه کارفرما وظیفه دارد این کار را انجام دهد اما برای انجام نشدن این کار هیچ ضمانت اجرایی اعم از مجازات و غیره در نظر گرفته نشده است.

کارمند کیست

کارگر کیست؟

طبق ماده ۲ قانون کار کارگر کسی است که به هر عنوان و در مقابل دریافت حق السعی (مزد، حقوق، سهم سود و سایر مزایا) به درخواست کارفرما کار می‌کند.

ویژگی‌های کارگر در قانون کار

شخصی که به عنوان کار تحت حمایت قانون کار است باید ویژگی‌های زیر را داشته باشد.

  • کارگر باید شخص حقیقی باشد

  • دریافت حق السعی از کارفرما

    کارگر در مقابل کاری که انجام می‌دهد باید مزد و حقوق و مزایا دریافت نماید. قرارداد کار، قراردادی است که در آن، کار در عوض مزد انجام می‌گیرد، این عوض ممکن است لزوما پول نباشد و در عوض کار، چیز دیگری به کارگر داده باشد اما اگر کار مجانی باشد، شخص از نظر قانون کارگر نیست.

  • تبعیت کاری از کارفرما

    کارگر در حدود موضوع کار باید تابع کارفرما باشد. یعنی در تمامی مسائل کاری از کارفرما تبعیت کند. لازم بذکر است که اگر شخصی به طور مستقل و برای خودش کار می‌کند، کارگر نیست.

  • تبعیت حقوقی از کارفرما

    بین کارگر و کارفرما باید رابطه حقوقی برقرار باشد. رابطه حقوقی به این معنا است که طرفین به موجب قرارداد با یکدیگر همکاری می‌نمایند و به موجب همین قرارداد نیز، کارگر از کارفرما و یا از نماینده کارفرما دستور می‌گیرد.

  • تبعیت اقتصادی از کارفرما

    كارگر علاوه بر تبعیت حقوقی، از لحاظ اقتصادی نیز تابع كارفرماست. بنابراین كسانی كه در موسسات غیرانتفاعی فعالیت كنند و در مقابل كار خود، عوضی دریافت نكنند، كارگر محسوب نمی‌شود.

نماینده کارفرما کیست؟

کارگر باید علاوه بر کارفرما از دستورات نماینده کارفرما، شخصی که از طرف کارفرما مدیریت کارگاه را به‌عهده دارد مانند سرکارگر، تبعیت کند. نماینده تمام تعهدات شخص کارفرما را در مقابل کارگران به‌عهده دارد، مگر آن که نمایندگان تعهداتی خارج از اختیارات خود انجام دهند و کارفرما هم آن تعهدات را قبول نداشته باشد و نپذیرد، در این صورت، نماینده کارفرما در مقابل کارفرما و کارگر مسئول است.

سرکارگر و نماینده کارفرما

در برخی از کارگاه‌ها، کارگران با نظارت سرکارگر یا نماینده کارفرما مشغول به کار می‌شوند و گزارش کار‌های خود را به سرکارگر یا نماینده می‌دهند. سرکارگر یا نماینده واسطۀ میان سایر کارگران و کارفرما است و وظیفه نظارت بر کارگران و ارائه آموزش‌های لازم را به‌عهده دارند و کارگر ساده را تحت نظر می‌گیرند. در مورد حقوق و مزایای سرکارگر نیز مانند سایر کارگران اقدام می‌شود، اما کارفرما و سرکارگر می‌توانند در مورد حقوق و مزایای بیشتر از حقوق و مزایای قانون کار نیز به توافق برسند.

مسئولیت کارفرما در مقابل کارگر

قانون کار ایران به عنوان مهمترین قانون در ارتباط با نحوه فعالیت کارگران و کارفرمایان در سال ۱۳۶۹ تدوین شده که در مورد رابطه کارگر و کارفرما پرداخته شده است. بر اساس ماده ۹۵ قانون کار، مسئولیت اجرای مقررات و ضوابط فنی و بهداشت کار بر عهده کارفرما یا مسئولان واحدهای موضوع ذکر شده در ماده ۸۵ این قانون است.

هر‌ گاه بر اثر عدم رعایت مقررات مذکور از سوی کارفرما یا مسئولان واحد حادثه‌ای رخ دهد، شخص کارفرما یا مسئول مذکور از نظر ‌کیفری و حقوقی و نیز مجازات‌های مندرج در این قانون مسئول است.

ممکن است کارفرما به طور مستقیم دخالتی در ورود خسارت نداشته باشد، اما از باب حمایت از کارگر، قانونگذار کارفرما را مکلف به جبران خسارت کرده است به همین دلیل به خصوص در برخی فعالیت‌ها الزاماتی برای بیمه کردن کارگر وجود دارد.

بیمه کارگران

در این زمینه قانونگذار در ماده ۱۴۸ قانون کار، کارفرمایان کارگاه‌های مشمول این قانون را مکلف کرده که بر اساس قانون تامین اجتماعی، نسبت به بیمه کردن کارگران واحد خود اقدام‌ کنند.

هر کارفرمایی مکلف است کارگران ثابت و دائم خود را بیمه کند تا اگر خساراتی در حین کار به کارگر وارد شد، از طریق بیمه جبران شود. قسمت عمده حق بیمه را نیز کارفرما و بخشی جزیی از آن را کارگر پرداخت می‌کند.

به غیر از بیمه تامین اجتماعی، در خصوص کارگران غیر دائم مانند کارگران ساختمانی به دلیل ورود خسارات احتمالی به آنان، مقرراتی به منظور الزام کارفرمایان برای اینکه کارگران خود را بیمه کنند، پیش‌بینی شده که در اینجا نیز پرداخت حق بیمه بر عهده کارفرما است.

تمام این مقررات به منظور حمایت از کارگران وضع شده و این موضوع بدین معنا است که اگر در حین کار خساراتی وارد شود، کارفرما مسئول است و باید مسئولیت خود را نیز بیمه کند تا اگر در آینده توان مالی برای پرداخت خسارات کارگر را نداشت، بیمه این خسارت‌ها را پرداخت کند و در نهایت خسارات کارگر به صورت جبران‌نشده باقی نماند.

چرا کارگران و کارمندان باید بیمه شوند؟

هدف از وضع قوانین بیمه کارگران تسهیل جبران خسارت‌ها و حمایت مالی از زیان دیدگان است. موضوع بیمه کارگران یکی از مهم‌ترین اقداماتی است که کارفرمایان باید به آن توجه ویژه نمایند تا در صورت وقوع هرگونه حادثه‌ای، از ورود ضرر و زیان‌های مالی به خود و اشخاص ثالث جلوگیری شود.

در تمامی موارد کارفرما بعد از جبران خسارت‌های ناشی از حوادث کار می‌تواند به مسئول اصلی حادثه یعنی کارگر مقصر مراجعه و تقاضای جبران خسارت کند.

به کلیه کارفرمایان و کارگران که مطابق قانون کار فعالیت می‌نمایند توصیه می‌شود برای جلوگیری از وقوع ضرر و زیان‌های مادی و معنوی ناشی از قرارداد کار، در موقع تنظیم قرارداد از یک مشاوره قرارداد یا وکیل متخصص در تنظیم قراردادها بهره مند شوند. همچنین می‌توانید میزان خسارت کارگر به کارفرما را نیز معین نمایند.

بر اساس قانون کار تمامی کارفرمایان موظف هستند کارگران خودشان را بیمه نمایند. اگر کارفرما کارگر خود را بیمه نکند و از آن سر باز زند علاوه بر اینکه تمامی حقوقی که متعلق به کارگر است را باید پرداخت کند. با توجه به شرایط و همچنین امکانات محکوم خواهند شد.

مجازات کارفرما در صورت عدم بیمه کارمند

طبق ماده ۱۴۸ قانون کار، کارفرمایان موظفند کارگران خود را بر اساس قانون تامین اجتماعی بیمه کنند و ماده ۱۸۳ قانون کار ضمانت اجرای تخلف از بیمه کردن کارگر را بیان کرده است. بر طبق ماده ۱۴۸ قانون کار، کارفرمایان کارگاه‌های مشمول این قانون مکلف هستند بر اساس قانون تأمین اجتماعی، نسبت به بیمه کردن کارگران واحد خود اقدام کند.

بر طبق ماده ۱۸۳ قانون کار، کارفرمایانی که بر خلاف مفاد ماده ۱۴۸ این قانون از بیمه کردن کارگران خود خودداری کنند، علاوه بر تادیه کلیه حقوق متعلق به کارگر با توجه به شرایط و امکانات خاطی و مراتب جرم به جریمه نقدی معادل ۲ تا ۱۰ برابر حق بیمه مربوطه محکوم می‌شوند.

مطابق با ماده ۳۶ قانون تامین اجتماعی کارفرما مسئول پرداخت حق بیمه سهم خود و بیمه‌شده به سازمان تامین اجتماعی بوده و مکلف است در موقع پرداخت مزد یا حقوق و مزایا سهم بیمه‌شده را کسر کرده و سهم خود را بر آن افزوده و به سازمان تادیه کند. در صورتی‌که کارفرما از کسر حق بیمه سهم بیمه‌شده خودداری کند شخصا مسئول پرداخت آن است. تاخیر کارفرما در پرداخت حق بیمه یا عدم پرداخت آن رافع مسئولیت و تعهدات سازمان تامین اجتماعی در مقابل بیمه‌شده نخواهد بود.

مطابق با مواد ۳۶ و ۳۹ قانون تامین اجتماعی هر کارگری خود به خود و به صورت قهری بیمه می‌شود و از مزایای تامین اجتماعی استفاده می‌کند اعم از اینکه کارفرما سهم بیمه او را بپردازد یا نپردازد و تامین اجتماعی باید حق بیمه را از کارفرما وصول کند. علاوه بر ضمانت اجرای وصول قهری حق بیمه، کارفرمای متخلف تحت تعقیب کیفری نیز قرار می‌گیرد و تخلف کارفرما، بیمه نکردن کارگر نیست بلکه کسر نکردن حق بیمه است.

حقوق کارآموز

کارفرمایان تعهداتی نیز در برابر کارآموز دارند. آن‌ها باید مدت زمانی را که کارآموز برای کارفرما کار می‌کند را جزو سوابق کاری او محسوب نمایند. مقدار دستمزدی که کارآموز در آن مدتی که به عنوان کارآموزی کار می‌کند، می‌گیرد؛ نباید از مزد ثابت یا مزد مبنا کمتر باشد.

مبالغ مزایای غیر نقدی مانند کمک هزینه‌ای که به یک کارگر پرداخت می‌گردد، به کارآموز نیز باید پرداخت شود.

مسئولیت کارگر در قبال کارفرما

مسئولیت کارگر و کارفرما اینگونه تعریف شده است که هرکس بدون مجوز قانونی، عمدا یا در نتیجه بی احتیاطی به جان، سلامت یا مال یا سایر حقوق اشخاص لطمه وارد ننماید و اگر موجب ضرر مادی یا معنوی شود مسئول جبران خسارت ناشی از عمل خود است. برطبق ماده ۱ قانون مسئولیت مدنی، کارگر نیز در صورتی که باعث ورود ضرر و زیان مادی یا معنوی به کارفرما شود مسئول جبران خسارت‌های وارده است.

وقوع حادثه در کار صرفاً به معنای مقصر بودن کارفرما نیست. در برخی موارد ممکن است به دلیل تقصیر کارگران و یا حوادث طبیعی رخ بدهد. در صورت وقوع حادثه‌ای، اگر کارفرما بتواند رعایت ضوابط فنی و نظارت کافی بر کار را از جانب خود اثبات نماید و همچنین دلایلی مبنی بر سوء استفاده کارگر و تقصیر وی وجود داشته باشد، کارفرما از مسئولیت مبری می‌شود و کارگر و هر شخص دیگری که وقوع حادثه زیانبار قابل استناد به وی باشد، ملزم به جبران خسارت‌ها می‌شود.

جهت گفتگو با وکلای تخصصی قاف، شماره تلفن همراه خود را وارد نمایید.

کارگر و کارفرما در برابر اشخاص ثالث چه مسئولیتی دارند؟

در قانون مسئولیت مدنی در تکمیل مقررات قانون کار در جهت حمایت از اشخاص ثالث در برابر اعمال کارگران بیان شده است، در صورتی‌که از ناحیه کارگر در حین انجام کار یا به مناسبت آن خسارتی به دیگری وارد شود کارفرما مسئولیت دارد، خواه کارگر مرتکب تقصیر شده باشد یا بدون تقصیر سبب خسارت شده باشد.

بر طبق اصول حقوقی هر کس مسئول عمل خود است. مسئولیت مدنی کارفرما در حقوق ایران تحت عنوان مسئولیت قراردادی ناشی از فعل غیر شناخته شده است. در مواقعی که کارگری در حین انجام کار خسارتی به شخص ثالث وارد کند و یا در اثر وقوع حادثه در کار، خسارتی به دیگری وارد شود، به دلیل پایین بودن توان مالی کارگران و عدم امکان جبران خسارت، قانون، کارفرما را مسئول عمل کارگر تعیین کرده است.

تحت شرایطی در صورت اثبات عدم تقصیر کارفرما و اثبات تقصیر کارگر، می‌تواند جبران خسارت را از کارگر مقصر مطالبه کرد.

طبق ماده ۱۴۸ قانون کار، کارفرمایان کارگاه‌های مشمول این قانون را مکلف کرده است که بر اساس قانون تامین اجتماعی نسبت به بیمه کردن کارگران واحد خود اقدام کنند. مسئولیت اجرای مقررات ضوابط فنی، بهداشت کار بر عهده کارفرما یا مسئولان واحدهای مربوطه قانونی است. در صورتی‌که بر اثر عدم رعایت مقررات مذکور از سوی کارفرمایان یا مسئولان واحد حادثه‌ای رخ دهد، شخص کارفرما یا مسئول مذکور از نظر کیفری و حقوقی و نیز مجازات‌های مندرج در قانون کار مسئول است.

مرخصی اجباری فرستادن کارمندان توسط کارفرما

کارفرما در صورتی اجازه دارد که کارگران خود را به مرخصی اجباری بفرستد و یا کارگاه خود را تعطیل کند که تمامی مزایا و حقوق کارگران را در این ایام پرداخت کرده باشد. زیرا تعطیل کردن کارگاه و به مرخصی فرستادن اجباری کارگران بدون پرداخت کردن حق و حقوق آن‌ها صحیح نبوده و با قانون منطبق نیست.

در بعضی مواقع کارفرما کارگاه خود را تعطیل می‌کند و کارگران خود را به مرخصی اجباری می‌فرستد و آن روزهایی که آنان سر کار نیامده‌اند را از اصل مرخصی آن‌ها کسر می‌کند.

طبق ماده ۶۹ قانون کار مرخصی گرفتن در صورتی صحیح است که هم کارفرما و هم کارگر هر دو رضایت داشته باشند. اگر کارفرما، کارگران را به اجبار به مرخصی بفرستد این عمل از مصادیق تعلیق بوده و کارفرما نمی‌تواند آن روز را از اصل مرخصی‌های کارگر کسر کند.

اخراج کارمند

اخراج کارگر

  • آیا کارفرما می‌تواند هر زمان که خواست کارگر را اخراج کند؟

قراردادی که بین کارگر و کارفرما بسته شده، تاریخ و مدت زمان مشخصی دارد و هر یک از طرفین نمی‌توانند به تنهایی آن را فسخ کنند. اگر کارگر از انجام کارهای خود سرباز زند کارفرما می‌تواند بعد از اینکه چند بار به صورت کتبی به او تذکر داد با توجه به نظر مثبت شورای اسلامی کار تمام حق و حقوق کارگر، همچنین حقوق معوقه و سنوات او را پرداخت نماید و سپس فسخ قرارداد را انجام دهد.

تکلیف کارفرما در صورت خاتمه قرارداد کار

در صورت خاتمه قرارداد کار در کار معین یا مدت موقت کارفرما مکلف است به کارگری که مطابق قرارداد، یک سال یا بیشتر به کار اشتغال داشته، برای هر سال سابقه بر اساس آخرین حقوق، مبلغی معادل یک ماه حقوق به عنوان مزایای پایان کار به وی پرداخت کند. همان‌طور که ذکر شد، هر گاه قرارداد کار برای مدت موقت یا برای انجام کاری معین منعقد شده باشد، هیچ‌یک از طرفین به تنهایی حق فسخ آن را ندارد.

کارفرما توانایی کسر حقوق کارمند به عنوان تاخیر را دارد؟

عدم حضور غیر موجه کارمند یا کارگر در محل کار می‌تواند منجر به کسر حقوق و مزایای فرد شود. این عدم حضور می‌تواند به صورت تاخیر در زمان حضور اولیه در محل کار یا حتی تعجیل در ترک محل کار باشد. در مواردی فرد بدون هماهنگی یک یا چند روز کاری در محل کار حاضر نمی‌شود که این مورد نیز می‌تواند به عنوان کسری کار محسوب شود.

عدم حضور یک یا چند روزه فرد در محل کار، تاخیر در ورود و تعجیل در خروج از عوامل منجر به کاهش زمان حضور فرد در محل کار شده که در نهایت منجر به کسر حقوق در زمان محاسبه حقوق و دستمزد فرد می‌شود.

تبصره ۲ ماده ۲۷ قانون کار، کلیه کارگران و کارمندان را ملزم به رعایت آیین نامه انضباطی در محل کار دانسته و در صورت نقص این آیین نامه، قصور در انجام امور محوله و عدم توجه به تذکرات کتبی، به کارفرما این اجازه داده شده که علاوه بر پرداخت مطالبات کارگر و پرداخت حق سنوات معادل یک ماه حقوق، قرارداد کار را فسخ نماید که البته منوط به موافقت شورای اسلامی کار است.

شما همراهان عزیز در صورتی که در زمینه روابط کارگر و کارفرما سوالی دارید، شماره خود را در فرم زیر وارد کرده تا با وکیل پایه یک دادگستری مشاوره حقوقی تلفنی داشته باشید:

جهت گفتگو با وکلای تخصصی قاف، شماره تلفن همراه خود را وارد نمایید.

سوالات متداول قاف

آیا کارفرما حق دارد بابت تاخیر یا عدم حضور کارمند مبالغی از حقوق او کسر کند؟

دیر آمدن و یا زود رفتن یا عدم حضور بدون هماهنگی کسری کار محسوب شده و کارفرما خواهد توانست از حقوق کارمند کسر کند

کارفرما حق اخراج کارمند خود را دارد؟

هیچ یک از طرفین (کارگر و کارفرما) نمی‌توانند قراردادی که دارای تاریخ و زمان است را یکطرفه فسخ کنند مگر در شرایطی که در متن کاملا بدان اشاره شده است

آیا کارفرما حق دارد کارمند را به مرخصی اجباری بفرستد؟

تنها در شرایطی که کارفرما تمام مزایا و حقوق کارمندان را پرداخت کند می‌تواند آن‌ها را به مرخصی اجباری بفرستد

بیمه نکردن کارمند چه عواقبی برای کارفرما دارد؟

در این صورت، کارفرما باید تمامی حقوقی که متعلق به کارمند است را بپردازد و علاوه بر آن به پرداخت بین دو تا ۱۰ برابر حق بیمه محکوم خواهد شد

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *