ازدواج موقت؛ بررسی جامع قوانین عقد موقت و ثبت آن

عقد موقت
تعیین مدت زمان ازدواج، یکی از شروط اصلی صحت عقد موقت بوده و در صورتی که مدت زمان در عقد موقت معین نشده باشد، عقد موقت باطل است

یکی از انواع عقد نکاح، عقد نکاح موقت یا ازدواج موقت یا در اصطلاح عامیانه صیغه است، که برخی از احکام و آثار آن، با ازدواج دائم متفاوت است. ما در این مقاله سعی داریم ابتدا به طور اختصار عقد موقت یا ازدواج موقت را تعریف کرده و شرایط آن را بررسی کنیم و سپس به بررسی قوانین مربوط به آن بپردازیم. در این مقاله در زمینه تعریف ازدواج موقت، شرایط ازدواج موقت، تعریف عده زن و عده زن در ازدواج موقت، ثبت ازدواج موقت، مجازات عدم ثبت ازدواج موقت و انحلال نکاح در ازدواج موقت مطالبی خواهید خواند.

تعریف عقد موقت و بررسی ازدواج موقت در قانون مدنی

پیش از هر چیز باید به تعریف ازدواج موقت در قانون مدنی بپردازیم. ازدواج موقت یا آنگونه که در نزد عموم رایج است صیغه، در قانون مدنی کشورمان تعریف شده است و به رسمیت شناخته می‌شود. بر اساس ماده ۱۰۷۵ قانون مدنی، نکاح‌ وقتی منقطع (موقت) است که برای مدتِ معینی واقع شده باشد.

شرایط صحت ازدواج موقت (صیغه)

  • رضایت طرفین:

    برای این که عقد ازدواج، به طور صحیح واقع شود، باید طرفین برای انجام این‌ عقد رضایت کامل داشته باشند و رضایتی که از روی اجبار و اکراه باشد، قابل قبول نیست.

  • بالغ بودن طرفین:

    بالغ بودن یکی دیگر از شرایط اساسی صحت عقد ازدواج موقت است. سن بلوغ برای دختر ۹ سال تمام قمری و برای پسر ۱۵ سال قمری است.

  • اجازه پدر یا جد پدری:

    دختر باکره یا دوشیزه، برای عقد ازدواج چه آن عقد دائم باشد و چه موقت باشد، به اجازه پدر یا جد پدری خود نیاز دارد؛ مگر آن که ازدواج کرده و طلاق گرفته باشد، که در این مورد دیگر نیازی به اجازه پدر یا جد نخواهد بود.

  • تعیین مدت:

    یکی از شرایط صحیح بودن ازدواج موقت، تعیین مدت زمان آن به طور دقیق است. بر اساس ماده ۱۰۷۵ قانون مدنی، نکاح وقتی منقطع است که برای مدتِ معینی واقع شده باشد.

  • تعیین مهریه:

    اگر مهریه در ازدواج موقت ذکر و تعیین نگردد، باعث بطلان آن خواهد شد، اما عدم ذکر و تعیین مهر، عقد دائم را باطل نخواهد کرد. به این ترتیب تعیین مهریه از اصول مهم در صحت ازدواج موقت است.

  • زن شوهر نداشته باشد:

    بر اساس قانون و فقه، زن فقط با یک‌ مرد می‌تواند در آن واحد ازدواج کند و برای ازدواج مجدد یا باید از شوهر خود جدا شده باشد یا شوهر او فوت کرده باشد. پس زنی که شوهر دارد نمی‌تواند با یک نفر دیگر در عین واحد ازدواج کند. بر عکس مرد که می‌تواند همزمان با ۴ زن ازدواج کند، مشروط به این که بتواند عدالت را در بین آن‌ها برقرار کند.

  • زن در عِدّه نباشد:

    عده به مدت زمانی گفته می‌شود که زن تا قبل از سپری شدن آن، حق ازدواج مجدد اعم از موقت و دائم را ندارد.

  • صیغه عقد:

    خواندن جمله یا صیغه عقد که دلالت بر ازدواج موقت کند.

عده زن چه مدت است؟

در ابتدا باید در نظر گرفت ازدواج موقت نیز مانند ازدواج دائم عده دارد و زن باید عده ازدواج موقت را نگه دارد.

  • عده ازدواج موقت (صیغه موقت):

    مدت عده در ازدواج موقت در صورتی که زن عادت ماهیانه ببیند به مقدار دو پاکی در عادت ماهیانه است و اگر عادت ماهیانه نبیند، به مدت ۴۵ روز باید عده نگه دارد.

  • عده زن باردار:

    عده زن باردار، تا وضع حمل است.

  • عده طلاق:

    عده طلاق و عده فسخ نکاح، به‌ مقدار ۳ پاکی در عادت‌ ماهیانه است؛ مگر این که زن با اقتضای سن، عادت زنانگی نبیند، که در این صورت عده او سه ماه است.

  • عده وفات:

    عده وفات چه در عقد دائم و چه در عقد موقت، در هر حال چهار ماه و ده روز است؛ مگر این که زن باردار باشد، که در این صورت عده وفات تا موقع وضع حمل است، به شرط آنکه فاصله بین فوت شوهر و وضع حمل از چهار ماه و ده روز بیشتر باشد، و گرنه مدت عده همان چهار ماه و ده روز خواهد بود.

نکاتی پیرامون عده زن:

  1. اگر پس از انعقاد عقد ازدواج موقت و دائم نزدیکی کامل ایجاد نشود، نیازی به نگه داشتن عده نیست.
  2. اگر زن به عقد موقت مرد درآید و مدت آن تمام شود، اگر مجددا با همان مرد خواستار انعقاد دوباره عقد باشد، دیگر نیازی به نگه داشتن عده ندارد.
  3. زنی که یائسه باشد، دیگر نیازی به نگه داشتن عده ندارد.

جهت گفتگو با وکلای تخصصی قاف، شماره تلفن همراه خود را وارد نمایید.

ثبت ازدواج موقت؛ بررسی موارد الزام به ثبت عقد موقت

به طور کلی ثبت ازدواج موقت یا همان صیغه الزامی نیست، به همین دلیل، برای عدم ثبت ازدواج موقت، مجازاتی در نظر گرفته نشده است. اما در برخی موارد، مرد مکلف شده است تا ازدواج موقت را به ثبت برساند. بنابرین ، مواردی که در آن‌ها ثبت ازدواج موقت الزامی است، عبارتند از:

  1. توافق طرفین:

    اگر طرفین در ازدواج موقت، در مورد ثبت کردن‌ آن با هم توافق کردن باشند، این توافق برای آن‌ها الزام‌آور خواهد بود و باید نسبت به ثبت ازدواج موقت اقدام شود.

  2. شرط ضمن عقد:

    چنانچه در ضمن ازدواج موقت، شرط شود که ازدواج موقت به ثبت برسد، شوهر مکلف به ثبت آن خواهد بود. این تکلیف ناشی از شرط ضمن عقد است و شروط ضمن عقد، از عقد تبعیت می‌کنند، عمل به این شرط برای شوهر الزام‌آور خواهد بود.

  3. باردار شدن زوجه:

    اگر در ازدواج موقت، فرزندی به وجود آید، این فرزند از نظر حقوقی، هیچ تفاوتی با فرزند حاصل از ازدواج دائم نخواهد داشت و باید تمام حقوق او مانند حقوقی که برای فرزند حاصل از ازدواج دائم است، پرداخت و رعایت شود. به همین دلیل ثبت ازدواج موقت در صورت بارداری زوجه الزامی است.

مدارک ثبت ازدواج موقت (صیغه موقت)

همان‌ طور که قبلا اشاره کردیم، اصولا ثبت ازدواج موقت الزامی نیست، مگر در مواردی که زوجه باردار شود یا طرفین در مورد ثبت ازدواج موقت با یکدیگر توافق کرده باشند یا در ضمن عقد موقت در مورد ثبت ازدواج موقت شرط کرده باشند. در مواردی که ثبت ازدواج موقت الزامی است، اگر نسبت به ثبت آن اقدام نشود، برای این عدم ثبت، مجازات پیش بینی شده است. برای ثبت ازدواج موقت مدارکی لازم است، که این مدارک عبارتند از:

  • اصل و کپی شناسامه عکس‌دار هر یک از زوجین
  • اصل و کپی کارت ملی هر یک زوجین
  • شناسنامه یا کارت ملی پدر و یا جد پدری زوجه و حضور وی در دفتر خانه، در صورتی که زوجه دوشیزه باشد. در صورت فوت پدر و یا جد پدری، گواهی فوت آنها باید به دفترخانه ارائه شود که در این صورت، ازدواج موقت زوجه، نیاز به اجازه شخص دیگری نیست.
  • در صورتی که زوجه قبلا ازدواج کرده باشد، نیازی به رضایت پدر و یا جد پدری بزرگ پدری نیست و در صورتی که همسر او فوت کرده باشد، گواهی فوت همسر و همچنین در صورتی که از یکدیگر جدا شده باشند، گواهی طلاق را به دفتر ثبت ازدواج و طلاق تحویل دهد.

مجازات عدم ثبت عقد موقت

اگر زوج در مواردی که ثبت نکاح موقت الزامی است، از ثبت آن امتناع کند، علاوه بر این که ملزم به ثبت نکاح می‌شود، به پرداخت جزای نقدی درجه پنج (جزای نقدی از هشت ملیون ریال تا هجده ملیون ریال) و یا حبس تعزیری درجه هفت (حبس از ۹۱ روز تا ۶ ماه) نیز محکوم خواهد شد.

نفقه ازدواج موقت

یکی از موضوعات مهم در روابط میان زوجین، نفقه است. نفقه در عقد دائم و عقد موقت با هم تفاوت‌هایی دارند. براساس ماده ۱۱۱۳ قانون مدنی، در عقد موقت زن حق نفقه ندارد؛ مگر این که، پرداخت نفقه در عقد موقت شرط شده باشد یا عقد موقت بر مبنای آن انجام‌ شده باشد، که در این موارد پرداخت نفقه الزامی خواهد بود.

وصول مهریه عقد موقت

وصول مهریه در ازدواج موقت

  • نحوه مطالبه مهریه در عقد موقت

برطبق قانون در ازدواج موقت مانند عقد ازدواج دائم زن به محض عقد مالک مهریه خود می‌شود و می‌تواند هر گونه دخل و تصرفی در آن انجام دهد. در دو حالت می‌توان مهریه را در ازدواج موقت مطالبه نمود.

در فرض اول عقد موقت در دفترازدواج ثبت شده باشد که در این حالت وصول مهریه با استناد به سند رسمی دفتر ازدواج آسان است.

  • مطالبه مهریه ازدواج ثبت نشده

در عقد موقت که در دفتر ازدواج ثبت نشده باشد برای وصول مهریه باید به دادگاه مراجعه کرد و دادخواست مطالبه مهریه را ارائه کرد. در این حالت زوجه باید با ادله اثبات دعوا مانند شهادت شهود و اقرار زوج، ادعای ازدواج موقت را اثبات کند، بعد از اثبات زوجیت برای مطالبه مهریه در صورتی‌که مبلغ مهریه تا ۲۰۰ میلیون ریال باشد به شورای حل اختلاف و در صورتی‌که مبلغ مهریه بیشتر از ۲۰۰ میلیون ریال باشد دادخواست مطالبه مهریه را باید در دادگاه خانواده مطرح کند.

  • تعیین مهریه در ازدواج موقت

همانطور که در قسمت‌های قبلی نیز اشاره شد، تعیین مهریه در ازدواج موقت و بر خلاف عقد دائم یکی از ارکان اصلی عقد موقت است. برطبق ماده ۱۰۹۵ قانون مدنی در عدم تعیین مهریه در ازدواج موقت باعث ابطال عقد می‌شود. همچنین برطبق ماده ۱۰۹۶ قانون مدنی اگر زن در مدت عقد موقت فوت کند یا شوهر با وی در این مدت نزدیکی نکند، مهریه از بین نمی‌رود. در ازدواج موقت اگر شوهر قبل از نزدیکی، تمام مدت نکاح را به زن ببخشد باید نصف مهریه وی را پرداخت کند. بر اساس ماده ۱۰۹۸ قانون مدنی در صورتی‌که عقد دائم یا عقد موقت باطل باشد و شوهر با زوجه نزدیکی نداشته باشد، زن مستحق مهریه نمی‌شود و اگر مهریه را گرفته باشد باید به شوهر برگرداند.

ارث در ازدواج موقت

در قانون مدنی، در مورد ارث بردن زن در ازدواج موقت به صراحت مطلبی بیان نشده است، اما بر اساس ماده ۹۴۰ قانون مدنی، زوجین‌ که‌ ازدواج آن‌‌ها دائمی‌ بوده‌ و ممنوع‌ از ارث‌ نباشند، از یکدیگر ارث‌ می‌برند. لازم به یادآوری است که طبق قواعد فقهی، شرط توارث (ارث بردن) در عقد موقت، شرط باطلی است و در عقد موقت زن از مرد ارث نخواهد برد. البته راه حل‌هایی وجود دارد، مبنی بر این که در عقد موقت زوجین در قالب وصیت و تا میزان‌ یک سوم اموالشان از یکدیگر ارث ببرند، که این وصیت تا مقدار ثلث آن صحیح و نافذ است، زیرا هر شخصی در زمان حیات خود، می‌تواند تا یک سوم اموالش را وصیت کند و در این خصوص ممنوعیتی وجود ندارد و بیش از آن منوط به اجازه سایر ورثه است. به طور کلی باید در نظر داشت ارث بردن زن مطابق قانون، مختص ازدواج دائم است و در ازدواج موقت وجود ندارد.

انحلال نکاح در عقد موقت؛ آیا ازدواج موقت طلاق دارد؟

طلاق مختص به عقد دائم است و در ازدواج موقت امکان این که مرد همسر خود را طلاق بدهد، وجود ندارد. به این ترتیب می‌توان گفت ازدواج موقت بر خلاف ازدواج دائم طلاق ندارد. در مقابل برای پایان یافتن‌ یا پایان‌ دادن به عقد موقت، شرایطی وجود دارد که تحت عنوان موارد انحلال نکاح از آن یاد شده است.

موارد انحلال عقد موقت

  1. فسخ نکاح

    فسخ نکاح در عقد دائم و موقت یکسان بوده و تفاوت چندانی با یکدیگر ندارند. همان عیوبی که باعث فسخ نکاح دائم می‌شود، در عقد موقت نیز قابلیت اجرا دارد.

    • ماده ۱۱۲۱:جنون هر یک از زوجین به شرط استقرار، اعم از اینکه مستمر یا ادواری باشد، برای طرف مقابل موجب حق فسخ است.
    • ماده ۱۱۲۲: عیوب ذیل در مرد موجب حق فسخ برای زن خواهد بود:
    1. خصا (از کار افتادن بیضه‌ها)
    2. عنن حتی اگر یک بار هم عمل زناشویی را انجام نداده باشد. (عنن یعنی ناتوانی در برقراری رابطه جنسی)
    3. مقطوع بودن آلت تناسلی به اندازه‌ای که قادر به عمل زناشویی نباشد.
    • ماده ۱۱۲۳: عیوب ذیل در زن موجب حق فسخ برای مرد خواهد بود.
    1. قرن ( وجود داشتن استخوانی زائد در دستگاه تناسلی و جنسی زن، که مانع از برقراری رابطه جنسی می‌شود.)
    2. جذام (نوعی بیماری پوستی واگیردار و خطرناک و کشنده)
    3. برص (پیسی)
    4. افضا (یکی بودن یا یکی شدن مجرای تناسلی و مجرای دفع ادرار)
    5. زمین گیری
    6. نابینایی از هر دو چشم
  2. بذل مدت عقد موقت

    یکی دیگر از مواردی که منجر به انحلال ازدواج موقت می‌شود، این است که مرد باقی مانده مدت عقد موقت را به زن ببخشد یا اصطلاحا، آن را بذل کند. بذل مدت در عقد موقت یعنی این که مرد بگوید باقی مانده مدت عقد را به تو بخشیدم. بذل مدت ازدواج موقت به اختیار مرد است؛ البته در صورتی که زن از این لحاظ، دچار عسر و حرج شود نیز می‌تواند از دادگاه تقاضای الزام مرد به بذل مدت بنماید.

  3. انقضای مدت در ازدواج موقت

    یکی دیگر از روش‌های انحلال عقد موقت، انقضای مدت عقد موقت یا پایان یافتن مدت آن است.

  4. فوت یکی از زوجین

    در فوت زوجین، تفاوتی میان ازدواج دائم و موقت نیست و در هر صورت فوت هر یک از زوجین، عقد ازدواج منحل خواهد شد.

قاف به عنوان بزرگ‌ترین مرکز مشاوره حقوقی تلفنی کشور، آماده پاسخگویی به سوالات حقوقی شما عزیزان در زمینه خانواده است. برای این مهم کافیست شماره خود را در کادر زیر وارد کنید تا با شما تماس بگیریم:

جهت گفتگو با وکلای تخصصی قاف، شماره تلفن همراه خود را وارد نمایید.

سوالات متداول قاف

آیا ازدواج موقت نیاز به تعیین مهریه دارد؟

اگرچه عدم تعیین مهریه در عقد دائم، ازدواج را باطل نخواهد کرد اما تعیین مهریه یکی از شروط مهم در صحت ازدواج موقت است و در صورت عدم تعیین مهریه، عقد موقت باطل است

آیا برای عقد موقت باید زمان مشخص کرد؟

بله، یکی دیگر از شروط صحت عقد موقت، تعیین مدت زمان مشخص برای ازدواج موقت است که در غیر اینصورت عقد موقت باطل است

آیا در ازدواج موقت هم می‌توان طلاق گرفت؟

طلاق مختص ازدواج دائم است و در ازدواج موقت، چیزی بنام طلاق وجود نداشته و مرد نمی‌تواند همسر خود را طلاق دهد. البته شرایطی وجود دارد که طبق آن ازدواج موقت انحلال می‌یابد که در متن مفصل توضیح داده شده است

2 دیدگاه برای “ازدواج موقت؛ بررسی جامع قوانین عقد موقت و ثبت آن

    • ادمین گفته:

      با سلام،
      هر چند سوالتان کلی است و به جزییات اشاره نکرده‌اید اما باید در نظر بگیرید به طور کلی فرزند حاصل از ازدواج موقت یا صیغه، فرزند مشروع است و مانند فرزندان حاصل از ازدواج دائم، حق و حقوق مشخصی در قانون برای او پیش بینی شده است. مطابق قانون حمایت از خانواده، در صورت بارداری زن، مرد موظف به ثبت عقد موقت است و به این ترتیب فرزند حاصل از ازدواج موقت مانند فرزندان ازدواج دائم می‌تواند دارای شناسنامه شود. اگر مرد برای این منظور اقدام نکند زن می‌تواند به دادگاه مراجعه کرده و تقاضای ثبت ازدواج موقت و درخواست شناسنامه برای فرزندش کند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *