فرزند خواندگی؛ شرایط اعطای سرپرستی کودک بی سرپرست و بد سرپرست

فرزند خوانده
پذیرش سرپرستی کودک تنها از طریق سازمان بهزیستی کشور باید انجام شود

پذیرش سرپرستی کودک بی سرپرست یا بد سرپرست همان چیزی است که به عنوان فرزند خواندگی در جامعه رواج یافته است. گر چه پذیرش سرپرستی فرزند اقدامی پسندیده است اما باید توجه داشت که پذیرش سرپرستی کودک باید حتما از طریق سازمان بهزیستی صورت پذیرد، در غیر این صورت این عمل غیر قانونی بوده و تبعات خود را برای والدین و فرزند به دنبال خواهد داشت. در این مقاله از قاف، با شرایط و قوانین موجود در راه پذیرش سرپرستی کودکان بی سرپرست و بد سرپرست آشنا خواهیم شد. با ما همراه باشید.

فرزند خواندگی چیست؟

فرزندخواندگی عبارت است از اعطای سرپرستی کودکان بدون سرپرست شناخته شده تحت سرپرستی سازمان بهزیستی به خانواده‌های متقاضی که دارای شرایط قانون حمایت از کودکان بی سرپرست باشند.

شرایط والدین برای فرزند خواندگی

  • والدین یا جد پدری کودک، نباید شناخته شده نباشد
  • کودک باید تحت سرپرستی سازمان بهزیستی قرار گرفته باشد
  • کودک باید به خانواده‌هایی سپرده شود که قانون تعیین کرده است

 اولویت خانواده‌ها در فرزندخواندگی

خانواده‌هایی که شرایط زیر را داشته باشند در اولویت فرزندخواندگی قرار خواهند گرفت:

  • زن و شوهر داوطلب سرپرستی، ایرانی و مقیم ایران باشند
  • پنج سال تمام از تاریخ ازدواج آن‌ها گذشته و از این ازدواج صاحب فرزند نشده باشند
  • سن یکی از زوجین حداقل سی سال باشد
  • زوجین دارای محکومیت جزائی مؤثر به علت ارتکاب جرائم عمدی و محجور نباشد
  • زوجین دارای صلاحیت اخلاقی باشند.
  • زوجین یا یکی از آن‌ها دارای تمکن مالی باشند
  • زوجین مبتلا به بیماری صعب العلاج نباشند
  • زوجین معتاد به مواد الکلی یا مواد مخدر و سایر اعتیادات مضر نباشند
  • بستگان سببی و نسبی کودک در صورت واجد شرایط بودن در اولویت تحویل کودک قرار می‌گیرند

مدارک لازم برای فرزند خواندگی

  • تصویر شناسنامه زوجین صفحه اول و دوم
  • تصویر سند ازدواج
  • گواهی عدم بچه دار شدن از پزشک متخصص زنان و زایمان در مورد زوجه
  • گواهی پزشکی قانونی مبنی بر عقیم بودن زوجین یا یکی از آنان
  • ارائه حکم سرپرستی آزمایشی از مراجع قضایی
  • گواهی عدم سوء پیشینه کیفری زوجین
  • گواهی سلامت جسم و روان از پزشک قانونی برای زوجین
  • گواهی تمکن مالی اعم از فیش حقوقی، فتوکپی سند منزل مسکونی، ماشین و غیره
  • گواهی سلامت از پزشک مبنی بر عدم ابتلا به بیماری‌های صعب العلاج و واگیردار
  • گواهی عدم اعتیاد

مراحل اداری فرزند خواندگی

  • متقاضیان فرزند خواندگی باید تقاضای رسمی خود مبنی بر فرزند پذیری را به سازمان بهزیستی اعلام کنند. در بعضی موارد متقاضیان شروع کار را از دادگاه آغاز می‌کنند و سپس به بهزیستی معرفی می‌شوند. سازمان بهزیستی موظف است درصورت لزوم متقاضیان را برای دریافت گواهینامه‌های مورد نیاز به سازمان‌های ذیربط معرفی کند.
  • مشاوره قبل از فرزندپذیری از موارد مهمی است که زوجین قبل از تشکیل کمیته فرزندخواندگی باید در آن شرکت کنند و  نتیجه جلسات در پرونده درج شود.
  • در صورتیکه تصمیم کمیته مبنی بر پذیرش متقاضیان باشد در لیست نوبت قرار می‌گیرند و درصورت فرارسیدن نوبت جهت انتخاب فرزند به شیرخوارگاه معرفی می‌شوند.
  • در صورت انتخاب فرزند، والدین متقاضی توسط بهزیستی استان به دادگاه صالح جهت صدور قرار دوره آزمایشی حکم سرپرستی موقت معرفی می‌شوند.
  • بعد از صدور حکم سرپرستی کودک انتخابی طی صورتجلسه‌ای به والدین تحویل داده می‌شود و مراتب به دادگاه مربوطه اعلام می‌شود.
  • در طی دوره آزمایشی ۶ ماهه، باید حداقل سه بازدید از طرف مددکاران اجتماعی از خانواده فرزند پذیر به عمل آید.
  • در صورت تائید وضعیت مراقبت از فرزند و توانایی خانواده و حفظ منافع فرزند، گزارش نهایی تهیه و برای صدور حکم قطعی سرپرستی به دادگاه ذیربط منعکس می‌شود.
  • حکم سرپرستی در صورت تشخیص سازمان بهزیستی مبنی بر آسیب پذیری کودک و عدم شایستگی والدین قانونی یا مراجعه والدین حقیقی کودک با هماهنگی دادگاه قابل فسخ است.

حقوق قانونی فرزندخوانده

در مورد اخذ شناسنامه کودک با مشخصات والدین قانونی بعد از طی دوره شش ماهه آزمایشی و صدور حکم قطعی اقدام می‌شود. فرزند خوانده از والدینی که وی را به فرزندی قبول کردند ارث نمی‌برد. برای تامین آینده فرزند خوانده‌ها و رهایی از مشکل عدم تعلق ارث از طریق مواردی چون صلح و هبه، تامین آینده فرزند خوانده‌ها امکان پذیر بوده و مشکل شرعی و قانونی ندارد.

فرزند خواندگی از بهزیستی

فرزندخواندگی عبارت است از اعطای سرپرستی کودکان بدون سرپرست شناخته شده تحت سرپرستی سازمان بهزیستی به ‏خانواده‌های متقاضی که واجدالشرایط قانون جاری حمایت از کودکان بی سرپرست باشند.‏

کودکانی به فرزندی سپرده می‌شوند که والدین یا جد پدری آن‌ها شناخته شده نباشد. از طرف دیگر این کودکان باید تحت ‏سرپرستی سازمان بهزیستی قرار گرفته باشند. قبل از سپردن کودکان به فرزندی این کودکان باید از طریق مراجع ‏قضایی در اختیار سازمان بهزیستی قرار گیرند و مهمتر اینکه این کودکان باید به خانواده‌هایی سپرده شوند که قانون تعیین ‏کرده است.‏

امور مربوط به فرزند خواندگی در هر استان فقط از طریق کمیته ستادی استان و توسط کمیته شبه خانواده استان انجام خواهد ‏گرفت. اعضای این کمیته شامل مدیرکل بهزیستی استان، معاون امور اجتماعی، کارشناس شبه خانواده استان، کارشناس ‏فرزند خواندگی، مددکار و کارشناس حقوقی استان است.‏

کودکانی را می‌توان به عنوان فرزند خوانده انتخاب کرد که کلیه تلاش‌ها و کوشش‌های حرفه‌ای جهت شناسایی والدین و ‏بازگشت کودک به خانواده مؤثر واقع نشده است.

طرح پرونده در کمیته فرزندخواندگی

در صورتیکه تصمیم کمیته مبنی بر پذیرش متقاضیان باشد در لیست نوبت قرار می‌گیرند و درصورت فرارسیدن نوبت جهت انتخاب ‏فرزند به شیرخوارگاه معرفی می‌شوند.‏ در صورت انتخاب فرزند، والدین متقاضی توسط بهزیستی استان به دادگاه صالحه جهت صدور قرار دوره آزمایشی حکم ‏سرپرستی موقت معرفی می‌شوند. بعد از صدور حکم سرپرستی، کودک انتخابی طی صورتجلسه‌ای به والدین تحویل خواهد شد و مراتب به دادگاه مربوطه ‏اعلام می‌شود.‏ درصورت تائید وضعیت مراقبت از فرزند و توانایی خانواده و حفظ منافع فرزند، گزارش نهایی تهیه و برای صدور حکم ‏قطعی سرپرستی به دادگاه ذیربط منعکس می‌شود.‏

در مورد اخذ شناسنامه کودک با مشخصات والدین قانونی بعد از طی دوره شش ماهه آزمایشی و صدور حکم قطعی اقدام ‏می‌شود. به منظور حفظ منافع فرزند، تامین آتیه وی و جبران عدم برخورداری فرزند از ارثیه والدین حقوقی، صلح یک سوم اموال ‏والدین به فرزند خوانده از طریق دفتر خانه‌های رسمی و حتی مراجع قضایی انجام می‌پذیرد.‏ افتتاح حساب پس انداز، بیمه آتیه یا روش‌های اطمینان بخش دیگری نیز می‌توانند از راهکارهایی باشند که به موازات صلح ‏اموال انجام گیرد.‏

فرزند خوانده

قانون جدید فرزند خواندگی

قانون فرزندخواندگی مصوب سال ۱۳۵۳ بود که تا سال ۱۳۹۲ لازم الاجرا بوده است، اما قانون جدیدی در مجلس شورای اسلامی مصوب شد که این قانون را تسهیل کرد. در قانون قبلی فقط کودکانی که پدر و مادر نداشتند می‌توانستند به فرزندخواندگی سپرده شوند اما طبق قانون جدید اگر قاضی تشخیص دهد کودکی باید از پدر و مادر خود جدا شود و آنها صلاحیت نگهداری او را ندارند، می‌توان او را به فرزندخواندگی سپرد.

همچنین در گذشته فقط به زوجینی که فرزند نداشتند بچه داده می‌شد اما اکنون علاوه بر زوجینی که فرزند ندارند، به آن دست از والدینی که فرزند دارند نیز کودکی به فرزندخواندگی سپرده می‌شود.

یکی دیگر از مواردی که قانون فرزندخواندگی را تسهیل کرده است، واگذاری کودکان بی‌سرپرست به خانم‌های مجرد بالای ۳۰ سال است که می‌توانند فقط فرزند دختر را به فرزندخواندگی بگیرند.

در قانون قبلی کودک فقط تا سن ۱۲ سالگی می‌توانست به فرزندخواندگی برود اما الان طبق قانون جدید تا ۱۶ سالگی این اتفاق می‌تواند رخ دهد. در گذشته خانواده باید یک میزان مشخصی از دارایی خود را به نام کودک می‌زد اما اکنون این قانون برداشته شده و لازم نیست حتما مالی به نام کودک شود تنها کافی است بنابر تشخیص قاضی خانواده‌ها تضمین مالی متناسب با وضع مالی خود در اختیار قانون گذار قرار دهند.

فرزند خواندگی غیر قانونی

فرزندخواندگی غیرقانونی یعنی کسی که از طریق غیرقانونی فرزندی را تحویل بگیرد. افرادی که اقدام به خرید و فروش کودک می‌کنند صلاحیت لازم را برای فرزندخواندگی ندارند. به همین دلیل دست به چنین کاری می‌زنند. بی اطلاعی خانواده‌هایی که به دلایل مختلف توانایی فرزند دار شدن ندارند از قانون فرزندخواندگی و همچنین استفاده سودجویان از این بی اطلاعی و اقدامات غیرقانونی برای فروش نوزادان خانواده‌هایی که فرزندانشان را نمی‌خواهند در کنار قوانین سخت و روند طولانی فرزندخواندگی قانونی موجب شده است تعداد زیادی کودک به دلیل خرید و فروش غیرقانونی نوزادان و کودکان، بدون هویت باشند.

در ماده ۲۹ قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی سرپرست مصوبه سال ۹۲ تاکید شده است، افرادی که نوزادان و کودکانی را قبل از این مصوبه به صورت غیر قانونی به سرپرستی گرفته‌اند، باید ظرف شش ماه برای تعیین تکلیف این کودکان به بهزیستی و مراجع قضایی مراجعه کنند تا برای شناسایی افراد و هویت بخشی به کودکان اقدام شود. تحویل گرفتن کودک بدون نظارت بهزیستی و دستگاه قضایی باعث می‌شود که بر ملاک‌ها و مشخصات فردی و اجتماعی افرادی که کودک را به صورت غیرقانونی تحویل می‌گیرند، نظارتی نباشد و در آینده از لحاظ هویتی، ارث و حقوق اجتماعی این کودکان را دچار مشکل می‌کند. بر اساس ماده ۳۰ این قانون، اولویت با کسانی است که تا پیش از این بیشتر از یک سال از کودکی سرپرستی کرده‌اند.

جهت گفتگو با وکلای تخصصی قاف، شماره تلفن همراه خود را وارد نمایید.

سامانه فرزند خواندگی

یکی از سیاست‌های اصلی و بنیادین سازمان بهزیستی، برنامه مراقبت از کودکان و نوجوانان توسط خانواده‌های جایگزین اعم از خویشاوند و غیرخویشاوند به صورت موقت یا دائم براساس قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی سرپرست و بدسرپرست مصوب سال ۱۳۹۲ است. در همین راستا سامانه فرزندخواندگی  جهت  تحقق  اهدافی نظیر ایجاد شفافیت در کلیه مراحل درخواست فرزندخواندگی از ثبت تا دریافت نتیجه، پیگیری بر وضعیت فرزند خوانده تا ۱۸ سالگی، اطمینان بخشی به متقاضیان  جهت رعایت قانون و برابر سازی فرصت‌ها، نظارت یکپارچه  بر کلیه فرایندهای  فرزندخواندگی  توسط کلیه ذینفعان  و … راه اندازی شده است که براساس آن، افراد واجد شرایط  حسب شرایطی چون داشتن درآمد ثابت، دارا بودن بیمه پایه اجتماعی و درمان، سن  مناسب، گواهی پزشکی مبنی بر عدم امکان  بارداری، گذشت حداقل ۵ سال از مدت زمان ازدواج زوجین می‌توانند با مراجعه به آدرس اینترنتی http://adoption.behzisti.net و تکمیل فرم  تقاضا و بارگذاری اطلاعات درخواست شده شامل کلیه صفحات شناسنامه، کارت ملی، آخرین مدرک تحصیلی، صفحه اول دفترچه بیمه زوجین، کارت پایان خدمت یا کارت معافیت از خدمت زوج، کلیه صفحات سند ازدواج زوجین، گواهی پزشک متخصص زنان و زایمان مبنی بر عدم امکان بچه دار شدن، سند مالکیت یا مبایعه نامه منزل یا اجاره نامه، گواهی مربوط اشتغال به کار یا تعیین میزان درآمد متقاضیان مانند حکم، کارگزینی، فیش حقوقی، پروانه کسب اقدام کنند.

در این مرحله پس از  ثبت اولیه و بررسی و تایید مدارک توسط کارشناسان، از زوجین به منظور بررسی پرونده و انجام مصاحبه حضوری توسط کارشناس شهرستان بصورت پیامکی دعوت می‌شود، در صورت نقص  پرونده، مراتب جهت پیگیری و اقدامات بعدی به  متقاضیان اعلام و در در صورت نداشتن شرایط لازم، پرونده مختومه  خواهد شد و در مورد آن  گروه از متقاضیانی نیز که در مصاحبه حضوری پذیرفته شدند، هماهنگی بعدی بصورت پیامکی جهت بازدید از منزل انجام می‌شود. پس از بازدید از منزل متقاضی و اخذ گواهی‌های مربوط به پزشکی قانونی، تشخیص هویت و سلامت روانی و جسمانی، متقاضیان در نوبت فرزند پذیری قرار می‌گیرند تا براساس شرایط عمومی و اختصاصی زوجین، سن و جنس کودک مورد درخواست نسبت به تحویل فرزندان برای یک دوره آزمایشی ۶ ماهه با حکم قضایی اقدام شود. پس از طی دوره شش ماهه و تایید صلاحیت سرپرستی طی ارزیابی‌های صورت گرفته، زوجین با حکم و نظارت دادگستری نسبت به انتقال یک سوم اموال، افتتاح حساب غیر قابل برداشت اقدام و پس از آن جهت اخذ شناسنامه به نام خود به سازمان ثبت احوال مراجعه می‌کنند. بازدید دوره‌ای پس از صدور حکم قطعی تا سن ۱۸ سالگی طفل واگذار شده توسط سازمان بهزیستی انجام می‌شود.

شرایط فرزند خواندگی از نظر شرعی

  • اگر فرزند خوانده، دختر باشد

اگر فرزندی که به سرپرستی گرفته می‌شود دختر باشد، با مادر خوانده به لحاظ محرمیت مشکلی ندارد. اما با ورود به سن تکلیف، به پدرخوانده خود نامحرم می‌شود که باید برای محرمیت، یکی از راه‌های زیر انجام شود:

  1. همسرش یا همان مادر خوانده به کودک شیر دهد که در این شرایط، پدر سرپرست، پدر رضاعی آن دختر خواهد شد و به او محرم می‌شود.
  2. مادر مرد سرپرست به کودک شیر بدهد. که در این صورت مرد سرپرست، برادر رضاعی آن دختر خواهد شد.
  3. خواهر یا خواهرزاده مرد سرپرست به او شیر دهد تا در این صورت، او، دایی رضاعی دختر شود.
  4. همسر برادر یا یکی از برادرزاده‌های پدر خوانده به نوزاد شیر دهد تا مرد، عموی رضاعی دختر شود.

البته این موارد در صورتی امکان پذیر است که کودک در دوران شیرخوارگی باشد.

  • اگر فرزند خوانده، پسر باشد

اگر زوجی فرزند پسر را به سرپرستی قبول کنند از نظر محرمیت با مرد خانواده مشکلی وجود ندارد، اما برای ایجاد محرمیت با مادرخوانده، می‌توان یکی از راه‌های زیر را انجام داد:

  1. اگر مادر سرپرست خود شیر داشته باشد؛ مثلا نوزاد او پس از تولد فوت کرده باشد و تمایل به داشتن فرزندی برای جایگزین کردن با نوزاد فوت شده خود است می‌تواند با رعایت شرایط شیردهی به آن پسر شیر دهد. در این صورت، مادر رضاعی آن پسر خواهد شده و به یکدیگر محرم می‌شوند.
  2. اگر مادر این خانم، توانایی شیر دادن به نوزاد را دارد، با رعایت شرایط به این کودک شیر دهد تا مادرخوانده، خواهر رضاعی آن پسر شود.
  3. اگر همسر یکی از برادرهای مادر سرپرست، یا دختر یکی از برادرها یا حتی نوه یکی از برادرها به نوزاد با رعایت شرایطی شیر دهد، مادر خوانده، عمه رضاعی پسر خواهد شد.
  4. اگر خواهر یا خواهرزاده یا نوه خواهر این مادر سرپرست، با رعایت شرایط به نوزاد پسر شیر دهند، در این صورت، این خانم، خاله رضاعی آن پسر می‌شود.

پذیرش سرپرستی کودک

آیا فرزند خواندگی برای زنان مجرد ممکن است؟

دختران مجرد بالای ۳۰ سال همانند سایرین متقاضیان اخذ فرزندخواندگی تمام شرایط عامی که برای دیگر سرپرستان مطرح است برای آن‌ها نیز در نظر گرفته می‌شود.

تقید به انجام واجبات و ترک محرمات، عدم محکومیت جزائی موثر، تمکن مالی، سلامتی جسمی و روحی، عدم حجر، عدم اعتیاد به مواد مخدر، روانگردان‌ها و الکل، عدم ابتلا به بیماری‌های واگیر یا صعب العلاج، صلاحیت اخلاقی، اعتقاد به یکی از ادیان مطروح در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و … از شرایط عمومی و اصلی اخذ فرزندخواندگی است.

در خصوص تمکن مالی منظور آن است که فرد متقاضی فرزندخواندگی دارای شغل و درآمدی ثابت بوده، بیمه داشته باشد و بتواند از پس هزینه‌های خود و کودک بر آید. افرادی که فرزندی را به سرپرستی می‌پذیرند باید تمام هزینه‌های فرزندخوانده را متقبل شوند. لازم بذکر است در تبصره‌هایی چنانچه خانواده صلاحیت و شایستگی داشته باشند اما تمکن مالی نداشته باشند کودک به آنها واگذار خواهد شد و حتی می‌توان به آنها کمک مالی هم کرد.

در صورت ازدواج دختران بالای ۳۰ سال باید همسر آن‌ها نیز به ما معرفی شود و وی نیز روند صلاحیتش بررسی می‌شود تا در صورت تایید و داشتن صلاحیت فرزند مجددا به هر دوی آن‌ها واگذار شود. براساس بند ج، ماده۵ قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست دختران و زنان بدون شوهر درصورتی‌که حداقل سی‌سال سن داشته باشند، فقط حق سرپرستی فرزند دختر را دارند.

فرزند خواندگی موقت چیست؟

درمورد فرزندخواندگی حمایت‌های بیشتری از کودک مانند تعهدات مالی و تغییر شناسنامه با نام سرپرستان صورت‌ می‌گیرد. این نوع سرپرستی دائمی است، اما امین‌ موقت یک حکم قضائی است و برای کودکانی صادر می‌شود که پدر و جد پدری آن‌ها امکان سرپرستی‌شان را به‌صورت موقت ندارند. در امین موقت تغییر شناسنامه و هویت صورت نمی‌گیرد. ضمنا تعهدات مالی به نفع کودک انجام نمی‌شود. ضمن آن‌که این نوع سرپرستی، موقت است و در صورت بازگشت شرایط پدر و جد پدری، حکم فسخ می‌شود. فرزندانی که در گروه ج جای می‌گیرند چون شرایط قانونی تحویل به صورت فرزند خوانده را ندارند از طریق طرح امین موقت تحویل خانواده‌های متقاضی می‌شوند.

  • مراحل اجرای طرح امین موقت

بعد از اینکه خانواده شرایط طرح را می‌پذیرد. فرم‌های مربوطه در محل شیرخوارگاه توسط خانواده تکمیل می‌شود و در نوبت قرار می‌گیرند، تعیین سن و جنسیت کودک توسط خانواده تعیین می‌گردد. در صورت وجود طفل واجدالشرایط و پس از طی مدت انتظار از طریق شیرخوارگاه خانواده متقاضی به دادگستری مشهد معرفی و حکم امین نامه به نام همان کودک خاص برای خانواده صادر می‌گردد و سپس طفل تحویل خانواده می‌شود.

  • شرایط خاص طرح امین موقت

با توجه به اینکه کودکانی که در قالب این طرح واگذار می‌شوند دارای خانواده هستند ولی والدین آن‌ها در حال حاضر فاقد شرایط لازم هستند، اما چنانچه در آینده صلاحیت آن‌ها توسط مقام قضایی محرز شود، می‌توانند جهت تحویل فرزندشان اقدام نمایند، لذا به دلیل همین طبق قانون بایستی ۳ سال از تاریخ تحویل طفل به خانواده متقاضی بگذرد و در صورت عدم مراجعه والدین اصلی برای کودک شناسنامه اخذ می‌شود.

تحویل طفل به صورت امین موقت به هر زوجی که متقاضی باشند امکان پذیر است در این طرح شرط نداشتن فرزند لحاظ نمی‌شود. درصورتیکه خانواده شرایط فرزندخواندگی داشته باشند فاقد فرزند باشند پس از گذشت ۳ سال از تاریخ تحویل کودک اگر والدین یا بستگان طفل جهت تحویل مراجعه ننمایند، به نام خانواده برای کودک شناسنامه صادر می‌شود. در صورتیکه خانواده تحویل گیرنده طفل صاحب فرزند باشند، پس از گذشت ۳ سال توسط سازمان بهزیستی برای کودک شناسنامه اخذ می‌شود.

خانواده‎ای که به‌ عنوان سرپرست و امین کودک تعیین می‎شود باید بتواند شرایط رشد جسمی و روحی مطلوب کودک را فراهم کند. نگهداری موقت از کودکان تحت سرپرستی بهزیستی یکی از راه‎های فرزندپذیری و حمایت خانواده‎ها و خیران از کودکان بی‌سرپرست و بدسرپرست به شمار می‌رود.

در واقع سرپرستی امین موقت در صورتی است که علی‎رغم وجود پدر و جد پدری، فرزندان طرد شده یا به دلیل عدم صلاحیت اخلاقی نتوانسته‎اند مورد سرپرستی مؤثری قرار گیرند. علاوه بر این موارد زمانی که پدر یا جد پدری کسی را برای سرپرستی تعیین نکرده و مادر کودک نیز نتوانسته با حکم دادگاه سرپرستی فرزند خود را بر عهده بگیرد می‎توان کودک را به ‌صورت امین موقت به خانواده واجد شرایط سپرد. بچه‌دار نشدن یا سرپرستی خانواده کمتر از چهار نفر، دارابودن سن حداقل و حداکثر، مسلمان و متعهد بودن، برخورداری از صلاحیت اخلاقی و سلامت جسم و روان و احراز توانایی برای نگهداری و تربیت کودک از مهم‎ترین مؤلفه‌های پذیرش امین موقت به شمار می‌رود.

نفقه فرزند خوانده بر عهده کیست؟

پرداخت نفقه فرزند خوانده از تکلیف‌های ولی اوست و وظیفه حقوق ولی و کودک از نظر محافظت، نفقه مثل همان قوانین پدر و فرزندی است. اگر ولی نفقه را پرداخت نکند فرزند خوانده می‌تواند آن‌را به صورت قانونی مطالبه کند. فرزند خوانده هم موظف است تا به پدر و مادر احترام بگذارد و احکامی مانند احکامی که بر پدر و مادر واقعی خود بر گردن اوست برای آن‌ها نیز ادا کند.

فرزندخواندگی از مسائل اساسی در  ارث نیست. نه والدین از فرزند خوانده و نه فرزند خوانده از والدین خود ارث می‌برد. قانون نیز در این باره بیان می‌کند که تنها پدر و مادر فرزند خانواده از نظر مالی و معنوی فرزندان را تامین می‌کنند و اما در ارث دیگر آن‌ها حقی ندارند. در قانون آمده است که برای این که سرپرستی کودک به فرد داده شود تا زمان فوت ولی باید همه هزینه‌های مربوط به تحصیل و تربیت او را پرداخت کند.

حال اگر پدر و مادر به فرزند خوانده‌شان ملکی و یا اموالی را بدهند و بعد از آن فرزند آن‌ها فوت کند، دولت اموال را دوباره به آن‌ها بر می‌گرداند.

در مورد خرجی دادن به فرزند خوانده هم قانون سکوت نکرده است: نفقه یا همان خرج زندگی طفل بر عهده سرپرستان وی است، به گونه‌ای که در روابط بین والدین و فرزندان وجود دارد، بدین معنا که در وهله اول بر عهده مرد و در صورت عدم توانایی مرد بر عهده زن است. در حقیقت احکام مربوط به نفقه در روابط بین فرزندخوانده و پدر و مادر واقعی اجرا می‌شود و این مساله با فرزندخواندگی از بین نمی‌رود و این امر تا زمانی است که کودک به سرپرستی نیاز دارد و زوجین سرپرست در اجرای این تکلیف مقدم بر آنان هستند.

طفل تحت سرپرستی نیز مانند اطفال دیگر باید از سرپرست خود اطاعت کند و به او احترام بگذارد. اداره اموال و نمایندگی قانونی از دیگر حقوق و تکالیف ناشی از سرپرستی است که بر این اساس اداره اموال و نمایندگی قانونی طفل به عهده سرپرست خواهد بود، بنابراین دادگاه در راه مصلحت طفل می‌تواند اداره اموال و نمایندگی قانونی طفل را به شخص دیگری واگذار کند.

فرزند خواندگی با وجود داشتن فرزند دیگر

شرایط فرزند خواندگی برای خانواده‌های دارای فرزند مشابه با دیگر متقاضیان بوده و باید تمامی شروط مندرج در قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی سرپرست و بدسرپرست را دارا باشند. برای خانواده‌های دارای فرزند، حداقل یکی از والدین باید دارای سن بالای ۳۰ سال باشد.

فرزند خواندگی کودکان معلول

کودکان معلول و بیمار تحت پوشش بهزیستی بدون نوبت و در اولویت به خانواده‌های متقاضی فرزندخواندگی واگذار می‌شوند. در رابطه با فرزندخواندگی نکته‌ای که وجود دارد این است که کودکان بی‌سرپرست امکان واگذاری دارند و در واقع کودکان بدسرپرست تا زمانی که عدم صلاحیت والدین آن‌ها احراز نشود، نمی‌توان آن‌ها را واگذار کرد. تعدادی از کودکان از جمله کودکان معلول و بیمار قابلیت واگذاری ندارند که تعداد آنها نیز قابل توجه است و البته خانواده‌هایی که حاضر باشند این کودکان را به فرزندخواندگی بپذیرند در اولویت قرار می‌گیرند و خارج از نوبت فرزند به آن‌ها واگذار می‌شود.

آیا ازدواج سرپرست با فرزند خوانده ممکن است؟

در شرایط فعلی اگر مجوز از دادگاه اخذ شود، ازدواج فرزند خوانده با سرپرست قانونی محسوب می‌شود؛ اما به دلیل تبعات بسیار و آسیب‌های اجتماعی قابل توجه در این خصوص، در طرح مجلس تاکید شده که حتی با مجوز دادگاه هم انجام این کار امکان پذیر نیست، بنابراین ازدواج با فرزند خوانده در هر حالتی ممنوع است. تصویب هر قانونی در این زمینه باید ضمانت اجرایی داشته باشد.

اولویت خانواده‌ها برای سرپرستی

همان طور که در مقاله ذکر شد، افراد متقاضی گرفتن حق سرپرستی کودک بدون سرپرست یا بد سرپرست باید شرایط مشخص شده در قانون را دارا باشند و بر اساس همین شرایط است که خانواده‌ها برای اعطای سرپرستی کودک اولویت‌بندی می‌شوند. با هم این شرایط را مجددا مرور می‌کنیم:

  1. زن و شوهری که پنج سال از تاریخ ازدواج آنان گذشته باشد و از این ازدواج صاحب فرزند نشده باشند، مشروط به اینکه حداقل یکی از آنان بیش از ۳۰ سال سن داشته باشد.
  2. زن و شوهر دارای فرزند مشروط بر این که حداقل یکی از آنان بیش از سی سال سن داشته باشد.
  3. دختران و زنان بدون شوهر، در صورتی که حداقل ۳۰ سال سن داشته باشند، منحصراً از حق سرپرستی فرزند دختر را برخوردار هستند.
  4. به تشخیص سازمان پزشکی قانونی امکان بچه دار شدن زوجین وجود نداشته باشد. در خواست کنندگان از شروط مدت پنج سال مقرر در بند (الف) این ماده مستثنی هستند.
  5. چنانچه درخواست کنندگان سرپرستی از بستگان کودک یا نوجوان باشند، دادگاه با اخذ نظر سازمان و با رعایت مصلحت کودک و نوجوان می‌تواند آنان را از برخی شرایط مقرر در این ماده مستثنی نماید.
  6. اولویت در پذیرش سرپرستی به ترتیب با زن و شوهر بدون فرزند، سپس زنان و دختران بدون شوهر فاقد فرزند و در نهایت زن و شوهر دارای فرزند است.
  7. درخواست کنندگان کمتر از ۵۰ سال سن، نسبت به درخواست کنندگانی که ۵۰ سال و بیشتر دارند، در شرایط مساوی اولویت دارند.
  8. در مواردی که زن و شوهر درخواست کننده سرپرستی باشند، درخواست باید به طور مشترک از طرف آنان تنظیم و ارائه شود.

سایر شرایط متقاضیان دریافت سرپرستی کودک

  • تقید به انجام واجبات و ترک محرمات
  • عدم محکومیت جزایی مؤثر با رعایت موارد مقرر در قانون مجازات اسلامی
  • تمکن مالی
  • عدم حجر
  • سلامت جسمی و روانی لازم و توانایی عملی برای نگهداری و تربیت کودکان و نوجوانان تحت سرپرستی
  • نداشتن اعتیاد به مواد مخدر، مواد روان گردان و الکل
  • صلاحیت اخلاقی
  • عدم ابتلاء به بیماری‌های واگیر و یا صعب العلاج
  • اعتقاد به یکی از ادیان مصرح در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران

شما از هر کجای کشور که هستید می‌توانید با وکیل پایه یک دادگستری مشاوره حقوقی تلفنی داشته باشید. برای مشاوره کافیست شماره خود را در کادر زیر وارد کنید تا کارشناسان قاف در اسرع وقت با شما تماس بگیرند:

جهت گفتگو با وکلای تخصصی قاف، شماره تلفن همراه خود را وارد نمایید.

سوالات متداول قاف

برای پذیرش سرپرستی کودک چطور باید اقدام کرد؟

باید توجه داشت که پذیرش سرپرستی کودک بی سرپرست یا بد سرپرست حتما باید از طریق سازمان بهزیستی انجام شود. بدین ترتیب هر گونه اقدام به خرید و فروش کودک توسط والدینش یا هر شخص دیگر غیر قانونی است

آیا خانواده‌هایی که دارای فرزند هستند، می‌توانند برای فرزنخواندگی نیز اقدام کنند؟

در گذشته این چنین بود که تنها خانواده‌هایی که فرزند نداشتند می‌توانستند برای پذیرش سرپرستی کودک اقدام کنند. اما مطابق با قانون جدید، خانواده‌هایی که دارای فرزند هستند نیز می‌توانند برای فرزند خواندگی اقدام کنند

آیا دختران مجرد می‌توانند برای پذیرش سرپرستی فرزند بی سرپرست اقدام کنند؟

بلی، مطابق با قانون جدید دختران یا بانوان بالای ۳۰ سال که مجرد هستند می‌توانند برای پذیرش سرپرستی فرزند اقدام کنند. البته لازم بذکر است که تنها می‌توانند فرزند دختر را به فرزند خواندگی بگیرند.

آیا فرزند خواند از سرپرست خود ارث خواهد برد؟

خیر. مطابق با قانون، فرزند خوانده از افرادی که سرپرستی او را قبول کردند، ارث نمی‌برد. البته مطابق با قانون والدین برای تامین آینده فرزند خوانده می‌توانند از طرق دیگری مانند هبه و صلح اقدام کنند که در مقاله توضیح داده شده است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *