بررسی قوانین حضانت فرزند پس از طلاق یا فوت والدین

حضانت فرزندان
حضانت فرزند معمولا یکی از موارد اختلاف زوجین در هنگام طلاق است

حضانت فرزندان یکی از مسائل مهم در حوزه حقوق خانواده است و به همین دلیل، مجموعه قواعد و مقرراتی را به خاطر نظم بخشیدن به مسئله حضانت فرزندان پیش بینی شده است. حضانت فرزندان بعد از طلاق یا وفات با یکی از والدین او است که با توجه به سن و جنسیت فرزند، به پدر یا مادر سپرده می‌شود. در این مقاله به تعریف حضانت فرزند و بررسی شرایط حضانت فرزند بعد از فوت والدین و حضانت فرزند بعد از طلاق می‌پردازیم و پس از آن موارد و نکات مهم در زمینه حضانت را مرور خواهیم کرد.

حضانت چیست

به طور کلی نگهداری و سرپرستی کودک، حضانت نام دارد. در شرایط عادی، انجام این کار از وظایف مشترک پدر و مادر است و در صورت حضور هر دو، مباحث مربوط به حضانت چندان موضوعیت ندارد چرا که هر دوی آن‌ها مشترکا مسئولیت این کار را بر عهده دارند اما مباحث موضوع حضاینت در قانون از جایی آغاز می‌شود که یکی از والدین در اثر طلاق، فوت و یا دلایل دیگر غایب باشد و این‌جا است که بحث سرپرستی کودک مورد توجه قرار می‌گیرد.

شرایط حضانت فرزند چیست

هر چند در زمینه حضانت فرزند موارد متعددی باید بررسی شود اما به طور کلی شرایط توانایی عملی، شایستگی اخلاقی، عقل، مسلمان بودن و عدم ازدواج مادر با شخص دیگر، از جمله شرایطی است که بر اساس قانون برای حضانت تعیین شده است.

البته در کنار همه این‌ها، در زمینه حضانت فرزندان دادگاه توجه ویژه‌ای به مصالح طفل می‌کند و این مورد از جمله بخش‌‎هایی از حقوق مرتبط با خانواده است که نظر قضات از اهمیت و تاثیرگذاری بالایی برخودار است.

حضانت و ملاقات فرزند

هر یک از والدین که حضانت کودک به آن‌ها سپرده نشده است، حق دارند با فرزند خود ملاقات کنند. در صورت ایجاد اختلاف بین والدین، تعیین زمان و مکان و جزئیات مربوط ملاقات با فرزند، بر عهده دادگاه است. پس با توجه به این ماده، هر یک از والدین این حق را دارند که در زمان و مکان تعیین شده، با دیدن کودک خود برود و حتی فساد اخلاقی مادر یا پدر هم مانع ملاقات او با فرزندش نخواهد شد؛ بلکه تدارکات لازم برای ملاقات با فرزند در محیط مناسب و در حضور شخص یا اشخاص مورد اعتماد، فراهم خواهد شد.

حضانت فرزندان بعد از طلاق والدین

یکی از موضوعاتی که بعد از وقوع طلاق به وجود خواهد آمد، حضانت فرزندان است. حضانت فرزندان شرایط و ضوابط خاصی دارد که حسب مورد، بر اساس توافق زوجین یا بر اساس قانون، تعیین شده است.

بر اساس قانون مدنی، برای حضانت و نگهداری طفلی که والدین او جدا از یکدیگر زندگی می‌کنند تا سن هفت سالگی مادر اولویت دارد و پس از آن، با پدر است. بعد از هفت سالگی در صورت بروز اختلاف، حضانت طفل با رعایت مصلحت کودک و به تشخیص دادگاه خواهد بود. به عبارت بهتر بعد از طلاق والدین، مادر تا پایان هفت سالگی (چه فرزند پسر باشد و چه دختر) صلاحیت حضانت و نگهداری فرزند، به عهده مادر است و پس از آن تا سن بلوغ (برای دختر ۹ سال و برای پسر ۱۵ سال تمام قمری)، حضانت به عهده پدر خواهد بود.

سلب حق حضانت در چه شرایطی اتفاق می‌افتد؟

مواردی که باعث گرفتن حق حضانت از والدین کودک خواهد شد، عبارت‌اند از:

  • اعتیاد زیان‌آور به الکل، مواد مخدر
  • ابتلا به بیماری روانی به تشخیص پزشکی قانونی
  • اشتهار به فساد اخلاقی و فحشا
  • قماربازی و شرط بندی
  • سوء استفاده از طفل یا اجبار او به ورود به مشاغل ضد اخلاقی، فساد، فحشا، تکدی گری و قاچاق
  • ضرب و جرح خارج از حد معمول و متعارف و اقدام به تکرار آن

چند نکته مهم در مورد حضانت فرزند

  • هرگاه در اثر عدم مواظبت و یا زوال اخلاقی پدر و مادری که فرزند تحت حضانت او است، سلامتی جسمی یا تربیت اخلاقی طفل در معرض خطر باشد، دادگاه می‌تواند با تقاضای بستگان، قیم و یا رئیس حوزه قضائی، ترتیبات مناسب دیگری را برای حضانت کودک اتخاذ نماید.
  • هر یک از پدر یا مادر که ادعای عدم صلاحیت طرف مقابل را دارد، باید با دادخواست سلب حضانت و به استناد یک یا چند مورد از مواردی که باعث سلب حق حضانت می‌شود را به دادگاه ارائه کند. البته ادعا باید با دلایل موجه و قابل قبولی به دادگاه ارائه شده باشد. همچنین ممکن است دادگاه موارد دیگری را نیز، شامل زوال اخلاقی دارنده حق حضانت بداند.
  • نمی‌توان کودک را از والدین و یا از پدر یا مادری که حضانت با او است گرفت؛ مگر، در صورت وجود علت قانونی.
  • بر اساس قانون مدنی و قانون حمایت از خانواده، پدر یا مادری که حضانت فرزند را بر عهده دارد، نمی‌تواند او را از محل حضانت خارج کند؛ مگر در مواقع و شرایط ضروری و با گرفتن اجازه از دادگاه.
  • ازدواج مجدد مادر حق حضانت وی را از بین خواهد برد، اما در مواردی که پدر فوت کرده باشد، ازدواج مجدد مادر باعث سقوط حق حضانت مادر، نخواهد شد.
  • اگر پدر و مادری که دارای حق حضانت است، به بیماری واگیرداری مانند سل، سفلیس، حصبه و… مبتلا شوند و خطر سرایت به طفل وجود داشته باشد، دادگاه با رعایت مصلحت طفل، حضانت را از والد بیمار گرفته و به دیگری واگذار خواهد کرد.
  • اگر پدر یا مادر که حق حضانت به آن‌ها سپرده شده بارها مانع ملاقات با فرزندش شود. پدر یا مادر می‌تواند موضوع سلب صلاحیت، برای نگهداری از فرزندان را در دادگاه مطرح کنند. بر اساس قانون اگر پدر، مادر یا شخص دیگری که حضانت علیه او صادر شده است، مانع اجرای حکم شود و یا از پس دادن کودک خودداری کند، دادگاه صادر کننده حکم، طرفی را که حضانت فرزند برعهده است، ملزم به بازگرداند خواهد کرد و اگر این الزام را انجام ندهد، مطابق قانون دستور بازداشت فرد را تا زمانی که حکم را انجام ندهد، صادر خواهد کرد. به طور کلی، در صورت تخلف والدین از شرایط حضانت، طرف مقابل می‌تواند با مراجعه به قسمت اجرای احکام در دادگاه، اجرای حکم و الزام فرد متخلف به اجرای قانون را، درخواست کند.
  • اگر پدر از دادن فرزندان زیر هفت سال به مادر خودداری کند، مادر می‌تواند به دادگاه مراجعه کند و ابتدا الزام پدر را به پرداخت نفقه فرزند بخواهد و سپس برای صدور دستور موقت مبنی بر استرداد یا پس دادن فرزند، درخواست دهد. با توجه به این که قانون، حضانت فرزند تا سن ۷ سالگی را با مادر دانسته است، پس نیازی به اثبات این موضوع در دادگاه نیست و دادگاه بدون رعایت تشریفات قانونی و خارج از نوبت، نسبت به صدور حکم استرداد کودک، اقدام خواهد کرد. این حکم بلافاصله بعد از صدور، قابل اجرا است.
  • تعیین هزینه حضانت، با دادگاه و پرداخت آن به‌ عهده پدر یا جد پدری است. در تعیین نفقه فرزند توسط دادگاه، شرایطی از قبیل سن کودک، نیازهای روزمره، محل اقامت و… تأثیر گذار است.
  • پس از تعیین هزینه حضانت توسط دادگاه، مادر یا نماینده قانونی او مجاز به دریافت هزینه مزبور است. البته از با توجه به این که حضانت حق و تکلیف والدین است، مادر نمی‌تواند برای وظیفه حضانت و نگهداری طفل، دست مزدی مطالبه کند.
  • اگر طفل باوجود حکم دادگاه به حضانت پدر، علاقه‌ای به زندگی با وی نداشته باشد، آن حکم قابلیت اجرا ندارد.
  • چنانچه مادر، در ضمن سند رسمی طلاق، حضانت و نگهداری فرزند مشترک را با هزینه شخصی خود، قبول کرده باشد، دیگر نمی‌تواند به موجب دادخواست بعدی، از خود سلب تکلیف کند.
  • هیچ کدام از والدین حق ندارند، در مدت زمانی که حضانت بر عهده آن‌ها است، از نگهداری فرزند صرف نظر کنند. اگر یکی از والدین از حضانت فرزند خود صرف نظر کند، قاضی باید به تقاضای قیم یا یکی از نزدیکان کودک یا به تقاضای مدعی العموم، هر یک از والدین را که حضانت بر عهده آن‌ها است، به نگاهداری و حضانت کودک، الزام کند. در صورتی که الزام، مؤثر نباشد، حضانت را به خرج پدر و هرگاه پدر فوت شده باشد، به خرج مادر تأمین کند.
  • مادر می‌تواند در ازای گرفتن حضانت دائم فرزند، مهریه‌اش را ببخشد و به در قالب طلاق توافقی از همسر خود جدا شود. این موضوع حتماً باید در توافق نامه قید شود. البته، ایشان پدر قانونی فرزند هستند و تا ابد حق دیدن فرزند خود را دارند و مادر به هیچ نمی‌تواند، او را از این حق محروم کند.
  • اگر مادر بخواهد حضانت فرزندان خود را در زمانی که حق حضانت با پدر است، برای خود دریافت کند، یا باید به صورت توافقی آن را اخذ کند، یا بی کفایتی و عدم صلاحیت پدر را، در دادگاه ثابت کند.

بیشتر بخوانید:

در زمینه حضانت فرزند و سایر زمینه‌های مرتبط با خانواده می‌توانید به آسانی از مشاوره‌های وکلای تخصصی خانواده مجموعه مشاوره حقوقی قاف بهره ببرید. برای تماس با ما کافی است شماره خود را در فرم زیر درج کنید تا کارشناسان مرکز با شما تماس بگیرند.

جهت گفتگو با وکلای تخصصی قاف، شماره تلفن همراه خود را وارد نمایید.

سوالات متداول قاف

حضانت فرزند به چه معناست؟

حضانت به معنای نگهداری و سرپرستی کودک است که در شرایط عادی این امر از وظایف مشترک مادر و پدر است.

حضانت فرزندان بعد از طلاق با کیست؟

مطابق با قانون مدنی، اولویت حضانت فرزند تا سن هفت سالگی با مادر است و بعد از آن حضانت با پدر است. البته در همه موارد مساله حضانت فرزند یکسان نیست و در شرایطی حضانت کودک می‌تواند تغییر پیدا کند که در متن بدان اشاره کردیم.

در چه صورتی می‌توان حضانت را از والدین گرفت؟

تنها در شرایطی که یک علت قانونی وجود داشته باشد والدین می‌توانند برای سلب حق حضانت از طرف مقابل اقدام کنند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *